جراحی میکروسکوپی انتهای ریشه (اپیکواکتومی)
راهکاری تخصصی برای حفظ دندان‌هایی که پس از درمان ریشه همچنان دچار عفونت یا التهاب هستند
گاهی با وجود انجام درمان ریشه، التهاب یا ضایعه‌ای در اطراف انتهای ریشه باقی می‌ماند یا پس از مدتی دوباره ایجاد می‌شود. این وضعیت همیشه به معنای نیاز به کشیدن دندان نیست. در برخی موارد، جراحی میکروسکوپی انتهای ریشه یا Apicoectomy می‌تواند فرصتی برای کنترل مشکل و حفظ دندان طبیعی فراهم کند.
در گروه دندانپزشکی دکتر بلورچی، تصمیم برای جراحی پس از بررسی علت شکست درمان قبلی، ارزیابی امکان درمان مجدد غیرجراحی و بررسی شرایط دندان و بافت‌های اطراف آن انجام می‌شود.
اپیکواکتومی دقیقاً چیست؟
اپیکواکتومی نوعی جراحی اندودانتیک است که طی آن متخصص از طریق لثه و استخوان مجاور، به انتهای ریشه دسترسی پیدا می‌کند. بافت التهابی اطراف ریشه برداشته می‌شود، معمولاً چند میلی‌متر از نوک ریشه حذف می‌شود و انتهای کانال با روش میکروسکوپی آماده و با ماده‌ای زیست‌سازگار مهروموم می‌شود. هدف، حذف مسیر نشت و ایجاد شرایط مناسب برای ترمیم استخوان و بافت اطراف ریشه است.
چه زمانی ممکن است جراحی انتهای ریشه لازم شود؟
زمانی که پس از درمان ریشه، ضایعه انتهای ریشه باقی مانده یا پیشرفت کرده است؛ زمانی که درمان مجدد از داخل تاج دندان به دلیل وجود پست، روکش پیچیده یا مانع داخل کانال دشوار یا پرخطر است؛ یا در برخی مشکلات آناتومیک و مواردی که دسترسی مستقیم به ناحیه انتهای ریشه مزیت دارد. هر ضایعه رادیوگرافیک به معنی نیاز فوری به جراحی نیست؛ برخی ضایعات در حال ترمیم‌اند و نیازمند پیگیری هستند.
جراحی یا درمان مجدد ریشه؛ کدام انتخاب بهتر است؟
اولین سؤال این است که علت التهاب چیست. اگر علت اصلی، آلودگی قابل اصلاح در فضای کانال باشد، درمان مجدد غیرجراحی اغلب گزینه مهمی برای بررسی است. جراحی زمانی مطرح می‌شود که درمان مجدد امکان‌پذیر نباشد، احتمال موفقیت مناسبی نداشته باشد یا شرایط بالینی، دسترسی جراحی را منطقی‌تر کند. گاهی نیز ترکیبی از دو روش لازم است. انتخاب نهایی به کیفیت درمان قبلی، وضعیت ترمیم تاج، سلامت بافت نگهدارنده دندان، وجود ترک و عوامل دیگر بستگی دارد.
نقش میکروسکوپ و CBCT در جراحی مدرن
میکروسکوپ دندانپزشکی امکان بزرگنمایی و نور مناسب برای مشاهده انتهای ریشه، بررسی سطح برش از نظر ترک یا کانال‌های فرعی و آماده‌سازی دقیق حفره انتهایی را فراهم می‌کند. تصویربرداری سه‌بعدی CBCT نیز در موارد دارای اندیکاسیون می‌تواند به بررسی موقعیت ضایعه، ضخامت استخوان، شکل ریشه و نزدیکی به ساختارهای حساس مانند سینوس فک بالا یا کانال عصب فک پایین کمک کند.
جراحی اپیکواکتومی چگونه انجام می‌شود؟
ابتدا دندان و تصاویر بررسی شده و برنامه درمان مشخص می‌شود. معمولاً جراحی با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. پس از کنار زدن کنترل‌شده لثه، دسترسی کوچکی به ناحیه انتهای ریشه ایجاد می‌شود. بافت التهابی خارج شده و در صورت نیاز برای بررسی آسیب‌شناسی ارسال می‌شود. بخش انتهایی ریشه برداشته شده، سطح آن زیر بزرگنمایی ارزیابی و حفره انتهایی با ابزار مناسب، معمولاً اولتراسونیک، آماده می‌شود. سپس ماده مناسب برای پرکردگی انتهای ریشه قرار می‌گیرد و لثه با بخیه به جای خود بازگردانده می‌شود. جزئیات روش با توجه به دندان و شرایط هر بیمار متفاوت است.
چه موادی برای مهروموم انتهای ریشه استفاده می‌شوند؟
در جراحی‌های مدرن از مواد زیست‌سازگار با توانایی آب‌بندی مناسب استفاده می‌شود؛ از جمله برخی سیمان‌های مبتنی بر کلسیم سیلیکات مانند MTA و مواد بیوسرامیک مناسب. انتخاب ماده به شرایط بالینی و ویژگی‌های محصول بستگی دارد. هدف، کاهش نشت میکروبی و کمک به فراهم شدن محیط مناسب برای ترمیم است.
مراقبت‌های پس از جراحی
در ۲۴ ساعت نخست، استفاده از کمپرس سرد طبق توصیه پزشک، پرهیز از فعالیت سنگین و دستکاری محل جراحی و مصرف منظم داروهای تجویزشده اهمیت دارد. بهداشت دهان باید طبق دستور تیم درمان ادامه یابد؛ اما مسواک‌زدن مستقیم روی محل بخیه و شست‌وشوی شدید دهان در روزهای ابتدایی ممکن است ممنوع باشد. رژیم غذایی نرم و پرهیز از سیگار به بهبود کمک می‌کند. زمان کشیدن بخیه و مراجعات بعدی متناسب با شرایط بیمار تعیین می‌شود.
رویکرد ما؛ حفظ دندان با تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد
در مرکز پیشرفته درمان‌های میکروسکوپی ریشه گروه دندانپزشکی دکتر بلورچی، هر مورد ابتدا از نظر علت مشکل، امکان درمان مجدد غیرجراحی، شرایط ترمیمی و پریودنتال و نیاز به تصویربرداری دقیق بررسی می‌شود. در صورت انتخاب جراحی، بزرگنمایی میکروسکوپی، تکنیک‌های دقیق جراحی و مواد مناسب با هدف حفظ دندان طبیعی به کار گرفته می‌شوند.